Von der Leyen's '28e staat': wanneer Europees talent gedwongen wordt te emigreren

Ursula von der Leyen opent haar toespraak op de Italiaanse Tech Week met een tot nadenken stemmend verhaal. Het was 2007. Twee middelbare schoolvrienden, Marco Palladino en Augusto Marietti, bevonden zich in een kleine garage in Milaan met het absolute minimum aan programmeerkennis en een idee dat ze als een winnaar beschouwden. Drie jaar lang reisden ze door heel Italië op zoek naar financiering. Het antwoord was altijd hetzelfde: te jong, een te gewaagd project, te riskant.

Dus ze pakten hun koffers en vertrokken naar San Francisco. Het duurde nauwelijks twee weken om de eerste investeerder te vinden. Kort daarna werd hun startup Kong een unicorn. Eind 2024, met een waardering van 2 miljard dollar, verscheen het op de reuzenschermen van de Nasdaq Tower op Times Square. "Het is ongelooflijk welk talent we hebben in Italië en in Europa", zei Von der Leyen in het Italiaans. "Soms is dat echter niet genoeg.

Er is ook een gunstig klimaat nodig. Ik wil een Europa dat jullie waardig is".

Het verhaal van Kong staat niet op zichzelf. Het is een symptoom van een structurele achterstand die Europa van zijn beste talent berooft. En die de voorzitter van de Europese Commissie wil aanpakken met een van de meest ambitieuze voorstellen om het concurrentievermogen van het oude continent te stimuleren: de zogenaamde '28e regeling', een nieuw optioneel wettelijk kader dat een revolutie teweeg moet brengen in de manier waarop startende en innovatieve kmo's in de Unie werken.

De Europese paradox: veel sparen, weinig investeren

De cijfers die Von der Leyen in Turijn presenteerde, spreken boekdelen. "Het eerste probleem, het meest voor de hand liggende, is het gebrek aan financiering. En ik zal jullie iets vertellen dat jullie zal verbazen: in Europa ontbreekt het niet aan kapitaal". De spaartegoeden van Europese huishoudens bedragen bijna 1.400 miljard euro, tegenover iets meer dan 800 miljard in de Verenigde Staten. Toch loopt er iets mis: in Europa is slechts 24% van het financiële vermogen van huishoudens in aandelen belegd, tegenover 42% in de Verenigde Staten.

Het resultaat? Een derde van de Europese unicorns verlaat uiteindelijk het continent. In Italië, ondanks een stijging van venture capital-investeringen met 600% in tien jaar, blijft het aantal unicorns gering. "We kunnen niet accepteren dat onze meest getalenteerde mensen gedwongen worden te vertrekken om succesvol te zijn", verklaarde Von der Leyen vanuit de OGR in Turijn.

Fragmentatie houdt Europa tegen

"We leven in een tijd waarin een regel code het continent in een milliseconde kan doorkruisen, terwijl de startup die het gemaakt heeft vastzit aan de grens", zei de voorzitter van de Commissie. De interne markt is gefragmenteerd. "Te vaak is het makkelijker om naar een ander continent te expanderen dan binnen Europa. Het hoofd bieden aan 27 verschillende wetgevingen en bureaucratieën kan een nachtmerrie worden".

De aankondiging van Turijn: het 28e regime arriveert

In deze context kondigde Von der Leyen vanaf het podium van de Italian Tech Week de oplossing aan: "De Commissie stelt een volledig nieuwe aanpak voor om te veranderen hoe innovatieve bedrijven overal in Europa opereren: het 28e regime". Het wetgevingsvoorstel komt begin 2026 op de tafel in Brussel.

"Ik wil dat wat waar is voor een startup uit San Francisco die opschaalt in de Verenigde Staten, ook waar is voor jullie", zei ze terwijl ze naar de jonge innovators in de OGR keek. Het 28e regime zou Europese startups in staat moeten stellen om in de hele EU te opereren met één uniforme set regels, zonder nog te hoeven navigeren tussen 27 verschillende nationale regelgevingen.

De president kondigde ook andere maatregelen aan om het Europese tech-ecosysteem te ondersteunen: het Scaleup Europe-fonds, met miljardeninvesteringen in samenwerking met particulieren om strategische sectoren te ondersteunen, van AI tot kwantumtechnologieën, en de 'AI First'-strategie om de adoptie van kunstmatige intelligentie in Europa te versnellen.

Maar het is het 28e regime dat het voorstel is dat echt de spelregels zou kunnen veranderen. "Zeker niet door onze wetgeving aan flarden te scheuren: dit zijn overeengekomen normen die zekerheid en voorspelbaarheid garanderen. Wat nodig is, is vereenvoudiging, om innovatie te vergemakkelijken", preciseerde Von der Leyen.

Van Draghi tot Von der Leyen: het ontstaan van het idee

Het idee van de 28e regeling dat Von der Leyen in Turijn aankondigde, kwam niet uit de lucht vallen. Het is een van de centrale aanbevelingen van het European Competitiveness Report dat Mario Draghi in september 2024 op verzoek van Von der Leyen zelf presenteerde. De voormalige ECB-president en Italiaanse premier had versnippering van regelgeving aangewezen als een van de belangrijkste obstakels voor de groei van innovatieve Europese bedrijven.

In zijn verslag wees Draghi op het genadeloze feit dat Von der Leyen later in zijn toespraken zou oppakken: er is geen enkel bedrijf in de EU met een marktkapitalisatie van meer dan 100 miljard euro dat in de afgelopen vijftig jaar vanuit het niets is opgericht, terwijl in de Verenigde Staten de succesverhalen zich vermenigvuldigen. Het probleem? Europese start-ups hebben te maken met 27 verschillende nationale regelgevingen, een bureaucratisch doolhof dat de groei vertraagt en veel bedrijven ertoe aanzet om naar het buitenland te verhuizen.

Ook Enrico Letta had in zijn rapport over de interne markt getiteld "Much more than a market", gepresenteerd in april 2024, deze oplossing voorgesteld: "Dit idee van het 28e regime of de virtuele 28e staat is bedoeld om een compromis te vinden tussen de wens van alle lidstaten om hun eigen regelgeving te behouden en de noodzaak van versnelde procedures voor investeringen".

Het voorstel vond vervolgens zijn weg naar de officiële agenda's van de Commissie. In zijn State of the Union-toespraak op 10 september in Straatsburg nam Von der Leyen de 28e regeling op in de routekaart voor de interne markt tot 2028, naast andere doelstellingen zoals de vijfde vrijheid voor kennis en innovatie.

Het model van Delaware: Amerikaanse inspiratie

De inspiratie voor de 28e regeling komt rechtstreeks uit de Verenigde Staten, en meer specifiek uit Delaware. Deze kleine staat aan de oostkust van Amerika heeft zo'n bedrijfsvriendelijk regelgevend systeem gecreëerd dat 67 procent van de Fortune 500-bedrijven - van Walmart tot Amazon, ExxonMobil tot Apple - ervoor hebben gekozen zich daar te vestigen.

Het succes van het Delaware-model schuilt in de eenvoud ervan: één enkele set regels, snelle en efficiënte procedures, beperkte kosten. Een Californische startup kan in de gehele Verenigde Staten expanderen en fondsen werven zonder 50 verschillende deelstaatwetgevingen te hoeven doorlopen. Daarentegen, zoals Von der Leyen zelf toegaf, "moeten onze innovatieve startups het hoofd bieden aan 27 verschillende regelgevingen. We willen een 28e regime voorstellen dat hun toegang geeft tot de gehele interne markt en de mogelijkheid om te groeien".

Waar de 28e regeling in voorziet

De 28e regeling is niet bedoeld om nationale wetten te vervangen, maar om een vrijwillig alternatief te bieden. Innovatieve startende bedrijven en KMO's kunnen ervoor kiezen om zich onder deze nieuwe Europese rechtsvorm te vestigen en profiteren van:

• Eén enkele set regels geldig in de hele EU voor vennootschapsrecht, faillissementsrecht, arbeidsrecht en belastingrecht
• Snelle oprichting van een bedrijf in minder dan 48 uur
• Opereren in heel Europa met slechts één set regels: werknemers aannemen in Duitsland, verkopen in Frankrijk, een kantoor openen in Spanje zonder steeds te hoeven voldoen aan nieuwe nationale regelgeving
• Standaardisering van aandelenopties voor werknemers

Het voorstel, volgens het Competitiveness Compass gepresenteerd door Von der Leyen, moet formeel worden ingediend in het eerste kwartaal van 2026.

De steun van het tech-ecosysteem

Het initiatief heeft steun gekregen van alle partijen in het Europese technologie-ecosysteem. De EU Inc-petitie, die in 2023 werd opgericht om de 28e regeling te promoten, heeft tienduizenden handtekeningen verzameld en de steun van bedrijven zoals Stripe, Wise, Revolut en DeepL, evenals investeerders en durfkapitalisten zoals Index, Atomico, Sequoia en Lightspeed.

Onder de voorstanders bevinden zich prominente tech-ondernemers zoals Niklas Zennström (oprichter van Skype), Paul Graham (medeoprichter van Y Combinator) en Patrick Collison (Stripe). De Ierse commissaris voor Justitie, Michael McGrath, is aangesteld om de implementatiewerkzaamheden te leiden.

De nummers van een vertraging die we niet langer kunnen negeren

De gegevens die Von der Leyen in Turijn en in zijn daaropvolgende toespraken presenteerde, schetsen een alarmerend beeld van de technologische achterstand van Europa:

• Unicorns: Medio 2024 bestonden er wereldwijd meer dan 1.400 unicorns (niet-beursgenoteerde startups met een waardering van meer dan een miljard dollar). Meer dan de helft bevindt zich in de Verenigde Staten. Europa en China blijven steken op elk 14%.
• Talentvlucht: In de afgelopen 15 jaar is ongeveer 30% van de Europese unicorns verhuisd naar buiten de EU, voornamelijk naar de Verenigde Staten, vanwege het gebrek aan een geschikt regelgevend klimaat en voldoende financiering.
• Kapitalisatie: Er bestaat geen enkel EU-bedrijf met een marktkapitalisatie van meer dan 100 miljard euro dat de afgelopen vijftig jaar vanuit het niets is opgebouwd. Ondertussen hebben de Verenigde Staten in slechts de afgelopen twee decennia zes technologiebedrijven voortgebracht met een kapitalisatie boven deze grens.
• Kapitaalvlucht: Elk jaar komt 300 miljard euro aan spaargeld van Europese burgers terecht op de Amerikaanse kapitaalmarkt, die het vervolgens – paradoxaal genoeg – gebruikt om Europese bedrijven over te nemen.
• Investeringskloof: In Europa is slechts 24% van het financiële vermogen van huishoudens in aandelen belegd, tegenover 42% in de Verenigde Staten. Europese bedrijven geven 270 miljard euro minder uit dan Amerikaanse bedrijven aan onderzoek en innovatie.

"We weten dat het aantal unicorns nog steeds te gering is en dat een derde ervan uiteindelijk ons continent verlaat", herhaalde Von der Leyen in Turijn. "Het is een waarschuwingssignaal dat we niet kunnen negeren".

De uitdagingen van implementatie

Ondanks de brede politieke consensus zal de weg naar het 28e regime niet zonder obstakels zijn. Eerdere ervaringen, zoals de "Societas Europæa" (Europese vennootschap), hebben aangetoond hoe moeilijk het is om echt uniforme juridische instrumenten te creëren wanneer 27 lidstaten hun eigen wetgevende bevoegdheden willen behouden.

De sleutel tot succes ligt volgens deskundigen in de vrijwillige aanpak: de 28e regeling legt geen veranderingen op in de nationale wetgeving, maar biedt een alternatief voor degenen die op Europese schaal willen opereren. Het is een compromis dat zou kunnen werken waar andere pogingen hebben gefaald.

Een onderdeel van de concurrentiestrategie

Het 28e regime past binnen het bredere Kompas voor Europees Concurrentievermogen, dat gericht is op het verminderen van de administratieve lasten voor bedrijven met 25% en voor mkb-bedrijven met 35%. Von der Leyen verklaarde: "Europa heeft alles wat het nodig heeft om succesvol te zijn in de race naar de top. Maar tegelijkertijd moeten we onze zwakke punten corrigeren om concurrentievermogen terug te winnen".

De strategie is gebaseerd op de aanbevelingen van de rapporten van Draghi en Letta en omvat ook andere maatregelen zoals de Spaar- en Investeringsunie, gigafabrieken voor kunstmatige intelligentie en actieplannen voor geavanceerde materialen, kwantumtechnologieën en robotica.

Tijdens de Europese top in Boedapest in november 2024 had Von der Leyen al herhaald: "Innovatieve startups vertellen ons dat het voor hen erg omslachtig is om toegang te krijgen tot de interne markt, omdat ze vaak het hoofd moeten bieden aan 27 verschillende regelgevingen. Met het 28e regime krijgen ze toegang tot de gehele interne markt en de mogelijkheid om te groeien".

Van Straatsburg naar Turijn: een samenhangende strategie

Von der Leyen's toespraak op de Italiaanse Tech Week op 3 oktober kwam een paar weken na haar State of the Union-toespraak in Straatsburg op 10 september 2025, waarin ze al had aangekondigd zich in te zetten voor de 28e regeling als onderdeel van een bredere strategie.

"Zoals het rapport-Letta benadrukt, blijft de interne markt onvolledig, vooral op drie gebieden: financiën, energie en telecommunicatie", verklaarde ze in Straatsburg, waarbij ze een routekaart voor de interne markt tot 2028 aankondigde die juist het 28e regime omvat, samen met de "vijfde vrijheid voor kennis en innovatie".

Conclusie: een existentiële uitdaging voor Europa

Een jaar na de presentatie van zijn rapport heeft Mario Draghi een duidelijke waarschuwing gegeven: "Ons groeimodel verdwijnt. De kwetsbaarheden nemen toe. En er is geen duidelijk pad om de investeringen te financieren die we nodig hebben". Voor Draghi zou het uitblijven van actie door Brussel de Europese soevereiniteit en economische concurrentiekracht kunnen bedreigen.

Het 28e regime vormt een concreet antwoord op deze uitdaging. Maar zoals Von der Leyen in Turijn zei, terwijl ze naar de aanwezige jonge innovators keek: "Hoe vaak is jullie verteld dat jullie te hoog mikten? Hoe vaak dachten jullie dat er niets meer te doen viel? Toch zijn jullie hier. Niet omdat jullie nooit gefaald hebben, maar omdat jullie altijd de kracht hebben gevonden om weer op koers te komen".

De boodschap is duidelijk: Europa heeft het talent, het kapitaal en de vaardigheden. Wat het mist is een geïntegreerd ecosysteem dat ervoor zorgt dat deze ingrediënten samenkomen en wereldwijd concurrerende innovatie genereren. De 28e regeling is een instrument om dit ecosysteem op te bouwen.

"Ik wil dat de toekomst van kunstmatige intelligentie in Europa wordt geschreven", besloot Von der Leyen in Turijn. "Ik wil dat het beste van Europa kiest voor Europa". Het verhaal van Kong, van Marco en Augusto die de oceaan moesten oversteken om hun talent erkend te zien, mag zich niet meer herhalen. Dat is het doel van het 28e regime: de volgende Kongs de kans geven om hier, in Europa, in hun eigen huis, geboren te worden en te groeien.

Zoals Von der Leyen zei in haar toespraak over de Staat van de Unie: "Dit moet het moment van Europa's onafhankelijkheid zijn. Een moment dat we kunnen grijpen als we verenigd zijn". Het 28e regime is een van de pijlers waarop deze economische en technologische onafhankelijkheid gebouwd kan worden.

Het valt nog te bezien of Europa in staat zal zijn om woorden om te zetten in daden, voordat het te laat is.

Bronnen en referenties

Officiële documenten:

• Europese Commissie - Toespraak van voorzitter Von der Leyen over de Staat van de Unie 2025 (10 september 2025)
• Mario Draghi - "The future of European competitiveness" (september 2024)
• Enrico Letta - "Much more than a market" - Rapport over de Europese interne markt (april 2024)
• Europese Commissie - Kompas voor het Concurrentievermogen van de EU (november 2024)
• Europese Commissie - EU Startup and Scaleup Strategy "Choose Europe to Start and Scale" (mei 2025)

Toespraken en conferenties:

• Ursula von der Leyen - Toespraak op de Italian Tech Week, Turijn (3 oktober 2025)
• Ursula von der Leyen - Persconferentie tijdens de Europese top in Boedapest (november 2024)
• Mario Draghi - Conferentie "Eén jaar na het rapport-Draghi", Brussel (september 2025)

Initiatieven en bewegingen:

• EU Inc - Petitie voor het 28e Europese belastingregime (https://euinc.org)

Artikelen en analyses:

• ANSA - "Innovatiewet en 28e regime, EU-strategie voor start-ups op komst" (mei 2025)
• Borsa&Finanza - "EU Inc, wat is het project van het 28e Europese belastingregime" (november 2024)
• EconomyUp - "Wat is het 28e regime en waarom is het belangrijk voor de innovatie van Europese bedrijven" (februari 2025)
• Euractiv - "De 28e virtuele staat: een brug naar Europese economische integratie volgens Letta" (januari 2025)
• StartupItalia - "Choose Europe to Start and Scale, hoe het nieuwe plan van de Europese Commissie werkt" (mei 2025)