Von der Leyen'in '28. Devleti': Avrupalı yetenekler göçe zorlandığında

Ursula von der Leyen İtalyan Teknoloji Haftası'ndaki konuşmasına düşündürücü bir hikaye anlatarak başladı. Yıl 2007'ydi. İki lise arkadaşı, Marco Palladino ve Augusto Marietti, kendilerini Milano'da küçük bir garajda, asgari düzeyde programlama ve kazanacaklarını düşündükleri bir fikirle buldular. Üç yıl boyunca finansman bulmak için İtalya'nın dört bir yanını dolaştılar. Cevap hep aynıydı: çok genç, çok cesur bir proje, çok riskli.

Böylece bavullarını topladılar ve San Francisco'ya gittiler. İlk yatırımcıyı bulmaları sadece iki hafta sürdü. Kısa süre sonra, startup'ları Kong bir unicorn haline geldi. 2024 sonunda, 2 milyar dolarlık değerlemeyle, Times Meydanı'ndaki Nasdaq Kulesi'nin dev ekranlarında yer aldı. "İtalya'da ve Avrupa'da sahip olduğumuz yetenek inanılmaz", dedi Von der Leyen İtalyanca olarak. "Ama bazen bu yeterli olmuyor.

Elverişli bir ortama da ihtiyaç var. Sizin seviyenize yakışır bir Avrupa istiyorum".

Kong'un hikayesi münferit bir vaka değildir. Avrupa'yı en iyi yeteneklerinden mahrum bırakan yapısal geri kalmışlığın bir belirtisidir. Avrupa Komisyonu Başkanı, Eski Kıta'nın rekabet gücünü arttırmaya yönelik en iddialı tekliflerden biriyle bu sorunu çözmeyi planlıyor: '28. rejim' olarak adlandırılan ve yeni kurulan şirketler ile yenilikçi KOBİ'lerin Birlik içinde faaliyet gösterme biçiminde devrim yaratacak yeni bir isteğe bağlı yasal çerçeve.

Avrupa paradoksu: çok tasarruf, az yatırım

Von der Leyen'in Torino'da sunduğu rakamlar çok açık. "İlk sorun, en belirgin olanı, finansman eksikliği. Ve sizi şaşırtacak bir şey söyleyeceğim: Avrupa'da sermaye eksik değil". Avrupalı ailelerin tasarrufları neredeyse 1.400 milyar euroya ulaşıyor, Amerika Birleşik Devletleri'nde ise bu rakam 800 milyar euronun biraz üzerinde. Ama bir şeyler yolunda gitmiyor: Avrupa'da ailelerin finansal servetinin sadece %24'ü hisse senetlerine yatırılıyor, Amerika Birleşik Devletleri'nde ise bu oran %42.

Sonuç mu? Avrupalı unicornların üçte biri sonunda kıtayı terk ediyor. İtalya'da, girişim sermayesi yatırımları on yılda %600 artmış olmasına rağmen, unicorn sayısı hâlâ çok az. "En parlak yeteneklerimizin başarılı olmak için gitmek zorunda kalmasını kabul edemeyiz", diye vurguladı Von der Leyen Torino'daki OGR'den.

Parçalanma Avrupa'yı geri bırakıyor

"Bir kod satırının kıtayı bir milisaniyede geçebildiği, ama onu yaratan startup'ın sınırda takılıp kaldığı bir çağda yaşıyoruz", dedi Komisyon Başkanı. Tek pazar parçalanmış durumda. "Çoğu zaman başka bir kıtaya açılmak Avrupa'ya açılmaktan daha kolay. 27 farklı mevzuat ve bürokrasiyle uğraşmak bir kabusa dönüşebiliyor".

Torino duyurusu: 28. rejim geliyor

Von der Leyen işte bu bağlamda İtalian Tech Week salonundan çözümü duyurdu: "Komisyon, yenilikçi işletmelerin tüm Avrupa'da faaliyet gösterme biçimini değiştirmek için tamamen yeni bir yaklaşım öneriyor: 28. rejim". Yasal öneri 2026'nın başında Brüksel'in masasına gelecek.

"Amerika Birleşik Devletleri'nde büyüyen bir San Francisco startup'ı için geçerli olanın sizin için de geçerli olmasını istiyorum", dedi OGR'de bulunan genç yenilikçilere bakarak. 28. rejim, Avrupalı startup'ların 27 farklı ulusal mevzuat arasında dolaşmak zorunda kalmadan, tek ve birleştirilmiş bir kurallar bütünüyle tüm AB genelinde faaliyet göstermesine olanak tanımalı.

Başkan ayrıca Avrupa teknoloji ekosistemini destekleyecek diğer tedbirleri de açıkladı: Yapay zekadan kuantum teknolojilerine kadar stratejik sektörleri desteklemek üzere özel şahıslarla ortaklaşa milyarlarca dolarlık yatırımlar içeren Scaleup Europe fonu ve Avrupa'da yapay zekanın benimsenmesini hızlandıracak 'AI First' stratejisi.

Ama gerçekten oyunun kurallarını değiştirebilecek öneri 28. rejim. "Kesinlikle mevzuatımızı parçalayarak değil: bunlar kesinlik ve öngörülebilirlik sağlayan, üzerinde uzlaşılmış kurallar. Ama sadeleştirmeye ihtiyaç var, yeniliği kolaylaştırarak", diye belirtti Von der Leyen.

Draghi'den Von der Leyen'e: Fikrin doğuşu

Von der Leyen'in Torino'da açıkladığı 28. rejim fikri durup dururken ortaya çıkmadı. Von der Leyen'in kendi talebi üzerine Mario Draghi'nin Eylül 2024'te sunduğu Avrupa Rekabet Edebilirlik Raporu'nun temel tavsiyelerinden biridir. Eski ECB başkanı ve İtalya başbakanı, düzenleyici parçalanmayı yenilikçi Avrupa şirketlerinin büyümesinin önündeki ana engellerden biri olarak tanımlamıştı.

Draghi raporunda, Von der Leyen'in daha sonra konuşmalarında üzerinde duracağı acımasız bir gerçeğe dikkat çekti: ABD'de başarı öyküleri çoğalırken, son elli yılda sıfırdan yaratılan ve piyasa değeri 100 milyar Avro'nun üzerinde olan hiçbir AB şirketi yoktur. Sorun nedir? Avrupalı start-up'lar, büyümeyi yavaşlatan ve birçok şirketi denizaşırı ülkelere taşınmaya iten bürokratik bir labirent olan 27 farklı ulusal düzenlemeyle uğraşmak zorunda.

Enrico Letta da, Nisan 2024'te sunulan "Much more than a market" başlıklı tek pazar raporunda bu çözümü önermişti: "28. rejim ya da 28. sanal Devlet fikri, tüm üye devletlerin kendi mevzuatını koruma isteği ile yatırımlar için hızlandırılmış prosedürlere duyulan ihtiyaç arasında bir uzlaşma bulmayı amaçlıyor".

Teklif daha sonra Komisyon'un resmi gündemine girmiştir. Von der Leyen, 10 Eylül'de Strazburg'da yaptığı Birliğin Durumu konuşmasında 28. rejimi, bilgi ve inovasyon için beşinci özgürlük gibi diğer hedeflerin yanı sıra 2028 yılına kadar tek pazara yönelik yol haritasına dahil etti.

Delaware modeli: Amerikan ilhamı

28'inci rejimin ilham kaynağı doğrudan Amerika Birleşik Devletleri'nden ve daha spesifik olarak Delaware'den geliyor. Amerika'nın Doğu Kıyısındaki bu küçük eyalet öylesine iş dostu bir düzenleyici sistem yaratmıştır ki Walmart'tan Amazon'a, ExxonMobil'den Apple'a kadar Fortune 500 şirketlerinin yüzde 67'si bu eyalette şirket kurmayı tercih etmiştir.

Delaware modelinin başarısı basitliğinde yatıyor: tek bir kurallar bütünü, hızlı ve etkin prosedürler, düşük maliyetler. Kaliforniyalı bir startup, 50 farklı eyalet mevzuatıyla uğraşmadan Amerika Birleşik Devletleri'nin tamamında büyüyebilir ve fon toplayabilir. Buna karşılık, Von der Leyen'in kendisinin de kabul ettiği gibi, "bizim yenilikçi startup'larımız 27 farklı mevzuatla karşı karşıya kalmak zorunda. Onlara tüm tek pazara erişim ve büyüme imkanı verecek bir 28. rejim önermek istiyoruz".

28. rejimin öngördükleri

28. rejimin ulusal yasaların yerini alması değil, gönüllü bir alternatif sunması amaçlanmaktadır. Yenilikçi start-up'lar ve KOBİ'ler bu yeni Avrupa yasal statüsü altında kurulmayı tercih edebilecek ve aşağıdaki avantajlardan yararlanabileceklerdir:

• Şirketler hukuku, iflas, iş ve vergi konularında tüm AB genelinde geçerli tek bir kurallar bütünü
• 48 saatten kısa sürede hızlı şirket kuruluşu
• Tek bir kurallar bütünüyle tüm Avrupa'da faaliyet gösterme: her seferinde yeni ulusal mevzuatlara uyum sağlamak zorunda kalmadan Almanya'da çalışan işe alma, Fransa'da satış yapma, İspanya'da ofis açma
• Çalışanlar için hisse senedi opsiyonlarının standardizasyonu

Von der Leyen tarafından sunulan Rekabet Edebilirlik Pusulasına göre teklifin 2026 yılının ilk çeyreğinde resmen ortaya konması gerekiyor.

Teknoloji ekosisteminin desteği

Girişim, Avrupa teknoloji ekosisteminde partiler üstü bir destek toplamıştır. 2023'te 28. programı teşvik etmek için oluşturulan EU Inc dilekçesi on binlerce imza ve Stripe, Wise, Revolut ve DeepL gibi şirketlerin yanı sıra Index, Atomico, Sequoia ve Lightspeed gibi yatırımcı ve risk sermayedarlarının desteğini topladı.

Destekçiler arasında Niklas Zennström (Skype'ın kurucusu), Paul Graham (Y Combinator'ın kurucu ortağı) ve Patrick Collison (Stripe) gibi önde gelen teknoloji girişimcileri bulunmaktadır. İrlanda Adalet Komiseri Michael McGrath, uygulama çalışmalarına liderlik etmek üzere atanmıştır.

Artık görmezden gelemeyeceğimiz bir gecikmenin rakamları

Von der Leyen'in Torino'da ve daha sonraki konuşmalarında sunduğu veriler, Avrupa'nın teknolojik geri kalmışlığına ilişkin endişe verici bir tablo çizmektedir:

• Unicornlar: 2024 ortasında, dünyada 1.400'den fazla unicorn (değerlemesi bir milyar doları aşan halka açık olmayan startup) mevcuttu. Bunların yarıdan fazlası Amerika Birleşik Devletleri'nde bulunuyor. Avrupa ve Çin ise her biri %14'te sabit kalıyor.
• Yetenek kaçışı: Son 15 yılda, Avrupalı unicornların yaklaşık %30'u, uygun bir mevzuat ortamı ve yeterli finansman eksikliği nedeniyle, başta Amerika Birleşik Devletleri olmak üzere AB dışına taşındı.
• Piyasa değeri: Son elli yılda sıfırdan kurulmuş, piyasa değeri 100 milyar euroyu aşan hiçbir AB şirketi bulunmuyor. Bu arada, sadece son yirmi yılda, Amerika Birleşik Devletleri bu sınırı aşan piyasa değerine sahip altı teknoloji şirketi yarattı.
• Sermaye kaçışı: Her yıl, Avrupalı vatandaşların tasarruflarından 300 milyar euro Amerikan sermaye piyasasını finanse etmek için harcanıyor, bu piyasa da – paradoksal bir şekilde – bu parayı Avrupalı şirketleri satın almak için kullanıyor.
• Yatırım açığı: Avrupa'da ailelerin finansal servetinin sadece %24'ü hisse senetlerine yatırılıyor, Amerika Birleşik Devletleri'nde ise bu oran %42. Avrupalı şirketler, Amerikan şirketlerine kıyasla araştırma ve yenilik için 270 milyar euro daha az harcıyor.

"Unicorn sayısının hâlâ çok az olduğunu ve bunların üçte birinin sonunda kıtamızı terk ettiğini biliyoruz", diye tekrarladı Von der Leyen Torino'da. "Bu göz ardı edemeyeceğimiz bir uyarı işareti".

Uygulamada karşılaşılan zorluklar

Geniş siyasi uzlaşmaya rağmen, 28. rejime giden yol engellerden uzak olmayacak. "Societas Europæa" (Avrupa şirketi) gibi geçmiş deneyimler, 27 üye devlet kendi yasama ayrıcalıklarını korumak istediğinde gerçekten tek tip hukuki araçlar oluşturmanın ne kadar zor olduğunu göstermişti.

Uzmanlara göre başarının anahtarı gönüllü yaklaşımda yatıyor: 28. rejim ulusal mevzuatta değişiklik yapılmasını dayatmıyor, ancak Avrupa ölçeğinde faaliyet göstermek isteyenler için bir alternatif sunuyor. Bu, diğer girişimlerin başarısız olduğu yerlerde işe yarayabilecek bir uzlaşmadır.

Rekabet gücü stratejisinin bir parçası

28. rejim, işletmeler için idari yükleri %25, KOBİ'ler için ise %35 azaltmayı hedefleyen daha geniş kapsamlı Avrupa Rekabetçilik Pusulası'nın bir parçasını oluşturuyor. Von der Leyen şunu ifade etti: "Avrupa'nın zirveye doğru yarışta başarılı olmak için gereken her şeye sahip. Ama aynı zamanda, rekabet gücümüzü geri kazanmak için zayıf noktalarımızı düzeltmemiz gerekiyor".

Strateji, Draghi ve Letta raporlarının tavsiyelerine dayanıyor ve Tasarruf ve Yatırım Birliği, yapay zeka gigafactory'leri ve ileri malzemeler, kuantum teknolojileri ve robotik için eylem planları gibi diğer önlemleri de içeriyor.

Kasım 2024'te Budapeşte'deki Avrupa zirvesinde, Von der Leyen şunu tekrarlamıştı: "Yenilikçi startup'lar bize tek pazar boyutuna girmenin kendileri için çok karmaşık olduğunu söylüyor, çünkü sık sık 27 farklı mevzuatla uğraşmak zorunda kalıyorlar. 28. rejimle, onlara tüm tek pazara erişim verilecek ve büyüme imkanına sahip olacaklar".

Strazburg'dan Torino'ya: tutarlı bir strateji

Von der Leyen'in 3 Ekim'de İtalyan Teknoloji Haftası'nda yaptığı konuşma, 10 Eylül 2025'te Strazburg'da yaptığı ve daha geniş bir stratejinin parçası olarak 28. rejime bağlılığını açıkladığı Birliğin Durumu konuşmasından birkaç hafta sonra geldi.

"Letta raporunun da vurguladığı gibi, tek pazar özellikle üç alanda eksik kalıyor: finans, enerji ve telekomünikasyon", dedi Strasbourg'da, tam da 28. rejimi "bilgi ve yenilik için beşinci özgürlük" ile birlikte içeren 2028'e kadar tek pazar için bir yol haritası açıklarken.

Sonuç: Avrupa için varoluşsal bir meydan okuma

Raporunun sunulmasının üzerinden bir yıl geçtikten sonra, Mario Draghi net bir uyarıda bulundu: "Büyüme modelimiz yok oluyor. Kırılganlıklar artıyor. Ve ihtiyacımız olan yatırımları finanse etmek için net bir yol bulunmuyor". Draghi'ye göre, Brüksel'in hareketsizliği Avrupa'nın egemenliğini ve ekonomik rekabet gücünü tehdit edebilir.

28. rejim bu meydan okumaya somut bir yanıt oluşturuyor. Ama Von der Leyen'in Torino'da, orada bulunan genç yenilikçilere bakarak söylediği gibi: "Size kaç kez çok yükseği hedeflediğiniz söylendi? Kaç kez yapılacak başka bir şey kalmadığını düşündünüz? Ama yine de buradasınız. Hiç başarısız olmadığınız için değil, her zaman yeniden yola koyulacak gücü bulduğunuz için".

Mesaj açık: Avrupa'da yetenek var, sermaye var, beceri var. Eksik olan şey, bu bileşenlerin bir araya gelerek küresel ölçekte rekabetçi yenilikler üretmesini sağlayacak entegre bir ekosistemdir. 28. rejim bu ekosistemi inşa etmek için bir araçtır.

"Yapay zekanın geleceğinin Avrupa'da yazılmasını istiyorum", diye sözlerini tamamladı Von der Leyen Torino'da. "En iyi Avrupa'nın Avrupa'yı seçmesini istiyorum". Kong'un, yeteneklerinin tanınması için okyanusu geçmek zorunda kalan Marco ve Augusto'nun hikayesi, bir daha tekrarlanmamalı. 28. rejimin amacı işte bu: bir sonraki Kong'ların burada, Avrupa'da, kendi evlerinde doğup büyümesine olanak tanımak.

Von der Leyen'in Birliğin Durumu konuşmasında dediği gibi: "Bu, Avrupa'nın bağımsızlık anı olmalı. Birlik olursak yakalayabileceğimiz bir an". 28. rejim, bu ekonomik ve teknolojik bağımsızlığın üzerine inşa edileceği temel direklerden biri.

Avrupa'nın çok geç olmadan sözleri eyleme dönüştürüp dönüştüremeyeceğini göreceğiz.

Kaynaklar ve referanslar

Resmi belgeler:

• Avrupa Komisyonu - Başkan von der Leyen'in 2025 Birliğin Durumu Konuşması (10 Eylül 2025)
• Mario Draghi - "The future of European competitiveness" (Eylül 2024)
• Enrico Letta - "Much more than a market" - Avrupa tek pazarı hakkında rapor (Nisan 2024)
• Avrupa Komisyonu - AB Rekabetçilik Pusulası (Kasım 2024)
• Avrupa Komisyonu - EU Startup and Scaleup Strategy "Choose Europe to Start and Scale" (Mayıs 2025)

Konuşmalar ve konferanslar:

• Ursula von der Leyen - Italian Tech Week Konuşması, Torino (3 Ekim 2025)
• Ursula von der Leyen - Budapeşte Avrupa Zirvesi Basın Toplantısı (Kasım 2024)
• Mario Draghi - "Draghi Raporunun Bir Yıl Sonrasında" Konferansı, Brüksel (Eylül 2025)

Girişimler ve hareketler:

• EU Inc - 28. Avrupa vergi rejimi için dilekçe (https://euinc.org)

Makaleler ve analizler:

• ANSA - "İnovasyon yasası ve 28. rejim: AB'nin start-up'lar için stratejisi geliyor" (Mayıs 2025)
• Borsa&Finanza - "EU Inc, 28. Avrupa vergi rejimi projesi nedir" (Kasım 2024)
• EconomyUp - "28. rejim nedir ve Avrupa şirketlerinin inovasyonu için neden önemlidir" (Şubat 2025)
• Euractiv - "28. sanal devlet: Letta'ya göre Avrupa ekonomik entegrasyonuna bir köprü" (Ocak 2025)
• StartupItalia - "Choose Europe to Start and Scale, Avrupa Komisyonu'nun yeni planı nasıl işliyor" (Mayıs 2025)